Ksharkarma Therapy (Caustic Therapy)


Kshara is a caustic, alkaline in nature obtained from the ashes of medicinal plants. It is a milder procedure compared to surgery and thermal cautery. It is the superior most among the sharp and subsidiary instruments because of performing excision, incision and scraping. It is versatile, because even such places that are difficult to approach by ordinary measures can be treated by Kshara Karma. Kshara Karma is useful as the substitute of surgical instruments, because they can be used safely on the patients who are afraid of surgery as its easy to perform, cost effective, no complications, time tested ,no need of admission.



  • On the basis of Administration –
  • Pratisaaraneeya Kshara – External application
  • Paneeya Kshara - Internal administration
  • On the basis of Concentration – Mild, Moderate and High


The Panchanga (whole plant) of Apamarga (Achyranthes aspera),Palash,Kutaj, Aragwadh, Arka, Snuhi, Patala, Chitrak, Karveer, Saptaparna , Agnimanth, Ashwakarna,Tilvak, Paribhadra, Kadali, Nimb (Azadirakta indica) etc. 5 kgs should be collected, dried up and burnt. The whole ash 500 gms were collected and mixed with 6 times (approx 3 liters) of water and filtered 21 times.

The filtrate is clean and clear like color of cow’s urine and it is kept on mild fire and liquid evaporates to 1/3rd of its original quantity. This is known as Mridu or mild concentrate Kshara. Then add 50 gms of red hot Shukti (Limestone) to the filtrate solution and continuously stirred well until it evaporates to 1/3rd of its original quantity. This is known as Madhyama or moderate Kshara. This should be further heated up by adding 5 gms of Chitraka moola Kalka (Plumbago gelanica). With this thick solution is obtained which is known as Pratisaraneeya Teekshana or highly concentrate Kshara. It should be collected and stored in air tight container.

Microscopy features of prepared Kshara

It has revealed fibrous / sclereidal tissues and polygonal crystals of different sizes. Loss on drying of Kshara paste after decanting the supernatant liquid, total ash and acid insoluble ash of Kshara powder free from moisture and pH of the supernatant liquid is 13.3


Following are the possibilities behind the development of hemorrhoids.

  1. Paneeya Kshara – Mild concentrate Kshara is used internally in worms, indigestion, urinary calculus, skin diseases, obesity etc.
  2. Pratisaraneeya Kshara – Highly concentrate Kshara is used in internal haemorrhoids ( Piles) , after fistulectomy, rectal prolapse, after excision of pilonidal sinus, after incision and drainage of anorectal abscess, infected wounds , fissures etc

Application of Kshara in Internal haemorrhoids / Pile -

The patient is anaesthetized with local or spinal anesthesia, lubricated slit proctoscope is to be introduced into the anus and Kshara applied over the internal pile mass and wait for 2 minutes or until the pile mass turns to the color of Reddish black (Pakwa Jambu Phala Varna). After this process, the pile mass must be washed with lemon juice to neutralize the Kshara after proper burning of piles. The same procedure should be followed in other piles also. Later the rectal pack with Yashtimadhu taila or ghrita is applied.

Mode of Action of Kshara in Internal piles

Histopathological examination of slough material in blackish brown discharge reveals the presence of necrosed haemorrhoidal tissue.

Application of Kshara in after fistulectomy in Fistula-in-ano -

In small low anal fistulas, first excise the fistula tract followed by application of Kshara. It is helpful for quick healing and avoids recurrence of fistula tract. In high level fistulas, excision of fistulous tract was done partially followed by application of Kshara. Later Kshara Sutra is applied in remaining fistulous tract at anal sphincter area.

The excised fistulous tract heals completely with help of Kshara and remaining fistulous tract was cut by Kshara Sutra ligation. So that patient can be cured at less time and pain. In this technique, after excision of fistulous tract and applying Kshara, leads to debridement of the fibrous tissue and at the same time remaining wound will be healed by its scraping and healing property of Kshara. In the mean time, the Kshara sutra ligation at sphincteric area of fistulous tract leads to cutting and debridement and drainage of fistulous tract at the same time preserving continence of anal canal.

Application of Kshara in Rectal Prolapse

Kshara applied at lower most all around healthy mucosa of anal canal upto proper burning of mucosa. Later the rectal pack with medicated ghrita is applied.After Kshara application in rectal prolapse, the burned part heals and anal canal become fibrosed and narrowed. Then prolapse of rectum is stopped completely.

Application of Kshara in Pilonidal Sinus

After excision of Pilonidal sinus, the Kshara applied over the wound The application of Kshara helped after excision of Pilonidal Sinus by scraping of pits in the surrounding tissue of the sinus, avoids the formation of unhealthy granulation tissue and helps in healing of the wound from the base.

Advantages of Kshara Therapy

  • Postoperative pain is mild in intensity
  • Fast recovery
  • No bleeding/ minimal bleeding
  • Minimum hospitalization – one day care
  • Routine activity can start earlier
  • No wound
  • Less follow up
  • No scope for recurrencey
  • Systemic diseases are also undergoing this procedure.
  • No scope for recurrencey
  • No surgical complications like incontinence, stenosis and stricture.


We Care म्हणजे आम्ही काळजी घेतो आणि We Cure म्हणजे आम्ही बरे करतो. याच उद्देशाने डॉ. कामठे यांनी डॉ. पाईल्स क्लिनिक ची स्थापना केली. डॉ. पाईल्स क्लिनिक हे पुण्यातील सर्वोकृष्ट क्लिनिक म्हणून प्रचलीत आहे. आमच्या पुणे आणि मुंबई मध्ये शाखा आहेत. डॉ. कुणाल कामठे हे मुळव्याध तज्ञ असून त्यांनी सन २००७ मध्ये कोंढवा, पुणे येथे पहिले क्लिनिक सुरू केले.

मुळव्याध बरा करण्यासाठी व योग्य उपचारासाठी आम्ही आधुनिक आणि पारंपारिक पद्धतीचा उपयोग करतो. आमच्याकडे मुळव्याध संबंधी आजारांसाठी क्षारकर्म, क्षारसूत्र, लायगेशन इत्यादी उपचार केले जातात. क्षारकर्म ही आयुर्वेदातली अतिशय जुनी व शास्त्रोक्त उपचार पद्धती असून मूळव्याध, फिशर या दुर्धर आजारांवरती अतिशय प्रभावीपणे सिद्ध झालेली उपचार पद्धती आहे ज्या मध्ये कोणत्याही प्रकारचे कापा कापी नसते साइड इफेक्ट नसतात व पुन्हा उद्धभवण्याचा संभव नसतो.


  • प्रतिसारणीय क्षार
  • पानीय क्षार

क्षारकर्म विधी

अपामार्ग पंचांग (संपूर्ण वनस्पती / Achyranthes aspera),पलाश, कुटज, आरग्वध, अर्क, स्नूही, पाटला, चित्रक, करवीर, सप्तपर्णा, अग्निमंथ, अश्वकर्णा, तिलक, परिभद्र, कदली, निंब इत्यादी 5 किलो घेणे व शास्त्रोक्त पद्धतीने जाळून त्याची राख तयार करणे. साधारणतहा 500 ग्रॅम राखेत शुद्ध पाणी मिसळून 12 तास भिजत ठेवणे या नंतर हे द्रव 21 वेळा गाळून घेतले जाते.

स्वछ भांड्यामध्ये हे द्रव्य मंद अग्निवर उकळून घेतले जाते. यानंतर यामध्ये Limestone, Plumbago zeylanica इत्यादि औषधीद्रव्य कल्क, करून(Paste)एकत्र केले जाते अशापद्धतीने क्षार तयार केले जाते.

क्षाराची वैशिष्ट्ये

क्षाराचा PH 13.2 ते 14.5 असतो. क्षार हे नैसर्गिक अल्कधर्मी औषधी म्हटले जाते.


क्षाराचा उपयोग प्रामुख्याने मुळव्याध या आजारात केला जातो, तसेच भगंदर, गुदग्रंथी, पायलोनिडल सायनस, विद्रधी, गुदभ्रंश इत्यादी आजारांमध्ये केला जातो.

मुळव्याध / पाईल्स मध्ये क्षारकर्म

रूग्णाला स्थानिक किंवा स्पायनल भूल ( कंबरेच्याखाली ) दिली जाते. या नंतर मुळव्याधींच्या कोंबावरती शास्त्रोक्त पद्धतीने क्षार लावले जाते अगदी 10 मिनिटामध्ये मुळव्याधीचे कोंब आकुंचन पावतात व हळूहळू संपूर्णत: नाहीसे होतात.

Mode of Action of Kshara in Internal piles

Histopathological examination of slough material in blackish brown discharge reveals the presence of necrosed haemorrhoidal tissue.

भगंदरमध्ये क्षाराचा प्रयोग

भगंदर या आजारात क्षाराचा प्रयोग अत्यंत लाभदायक दिसून येतो क्षाराच्या उपयोगाने भगंदर लवकर भरून येतो व पुन्हा उद्भवत नाही. काही भगंदर मध्ये क्षारकर्म व क्षारसूत्र दोन्हीचा उपयोग केल्यास भगंदर कमी वेळेत व कमी वेदनासह बरा होतो.

या उपचारांमुळे शौचावरील नियंत्रण जाण्याचा धोका नसतो, गुदप्रदेश आकुंचन पावत नाही, पुन्हा ऊद्धभवण्याचा धोका कमी असतो, असे अनेक फायदे क्षारकर्माचे असतात

गुदभ्रंश मध्ये क्षारकर्म

गुदभ्रंश मध्ये क्षारकर्म केले जाते क्षाराच्या प्रयोगाने मांसल गुदभ्रंशावर सुद्धा चांगला परिणाम होतो ज्याने गुदाशय बाहेर येण्याचा त्रास कमी होतो आणि पूर्ण गुदभ्रंशा मध्ये साधारणत: 90% आराम मिळतो.

पायलोनिडल सायनसमध्ये क्षारकर्म

पायलोनिडल सायनसच्या ट्रॅकट काढल्यानंतर क्षाराचा उपयोग केला जातो. क्षाराच्या प्रयोगाने जखम लवकर भरून येण्यास मदत होते.

क्षारकर्माचे फायदे

  • उपचारानंतर वेदना कमी / सौम्य असतात॰
  • रक्तस्त्राव कमी होतो / होत नाही.
  • रूग्णालयात अॅडमिट होण्याची गरज नसते.
  • दैनंदिन कामे लवकरात लवकर चालू करता येतात.
  • जखम होत नाही.
  • वारंवार ड्रेसिंगला येण्याची गरज नसते.
  • पुन्हा उद्भवण्याची संधी नसते.
  • शौच्यावरील नियंत्रण जाण्याचा धोका नसतो.
  • कोणत्याही प्रकारचे साइड इफेक्ट नसतात.
  • खूप खर्चिक उपचार नसतात.

Book an Appointment